Regie en scenario: Michael Hoffman
Met: Christopher Plummer, James McAvoy, Helen Mirren, Paul Giamatti e.a.
112 min. / D - RUS - VK / 2009

Van tijd tot tijd kan ik weleens genieten van een kostuumdrama, ook al zit ik vrijwel nooit te springen om ernaar te gaan kijken. Het idee van zorgvuldig gecoiffeerde heertjes die in historisch hypercorrecte outfits een archaïsch taaltje lopen te bezigen, doet me nu eenmaal niet bepaald warmlopen van enthousiasme. Maar misschien heb ik gewoonweg te veel Jane Austen-verfilmingen gezien, dat kan ook: om een of andere duistere reden vindt de Britse heritage cinema altijd weer de weg naar mijn televisiescherm. Gelukkig heeft 'The Last Station' helemaal niets te maken met Jane Austen, de grootmoeder van de chick lit, maar nagenoeg alles met de Russische schrijver en graaf Leo Tolstoj, wiens lijvige romans - 'Anna Karenina' en 'Oorlog en Vrede' zijn wellicht de bekendste - veelvuldig worden geciteerd in de lijstjes van beste boeken aller tijden. Een film over de laatste maanden van de grote Russische meester, zoals 'The Last Station' zich aankondigt, moet dus voldoende aantrekkingskracht bevatten om niet enkel de die-hard literatuurfanaten naar de bioscoop te lokken.

Regisseur Michael Hoffman staat bovendien stil bij een van de minder bekende facetten van Tolstojs leven, namelijk diens rol als filosoof, als symbool van een geheel nieuwe levenswijze. Het is 1910: Tolstoj (Christopher Plummer) heeft inmiddels zijn klassiekers gepubliceerd, is uitgegroeid tot de trots van de natie en iedere boer die hij laat, wordt zorgvuldig geanalyseerd in de Russische kranten en tijdschriften. De moraal die de schrijver uitdraagt in zijn werk, is opgepikt door een groep mensen die zichzelf de Tolstojanen noemen. Ze leven in een commune op het Russische platteland, waar zij door middel van landbouw in hun basisbehoeften proberen te voorzien. Probleem is dat de  bijna ascetische leefregels waaraan zij gehoorzamen, lang niet altijd van kracht zijn geweest voor Tolstoj zelf. (De man had dertien kinderen, kan je nagaan.) Hij is het uithangbord, de mascotte, van een beweging waar hij zelf alleen maar achterstaat uit vriendschap voor zijn boezemvriend en 'Opper-Tolstoyaan' Vladimir Chertokov (Paul Giamatti).

Nu de graaf zich aan het eind van zijn leven bevindt, probeert Chertokov hem te overtuigen om de rechten op zijn literaire werken af te staan. Als Tolstoj toezegt, betekent dit dat zijn vrouw Sophia (Helen Mirren) na zijn overlijden aanzienlijk minder geld zal krijgen dan waar ze normaal gezien recht op heeft. Je kan dus begrijpen dat zij haar uiterste best doet om Chertokov buitenspel te zetten, inclusief de nodige dramatische scheldtirades en huilbuien. Jammer voor haar weet Tolstoj haar rol als drama queen niet bijster te waarderen ("You don't need a husband, you need a Greek choir", snauwt hij haar toe) en jaagt ze hem alleen maar meer tegen haar in het harnas. Door de ogen van Tolstojs nieuwe secretaris Valentin Bulgakov (James McAvoy) krijgen we dus te zien hoe de schrijver vervreemdt van zijn echtgenote en geleidelijk aan partij kiest voor de meester-manipulator Chertokov.

Op die manier is Tolstoj eigenlijk een speelbal tussen zijn vrouw en zijn boezemvriend; hij komt niet over als de grote intellectueel die je zou verwachten, maar eerder als een sympathieke bon-vivant, de ideale grootvader, die gewoon zijn laatste paar maanden op een rustige manier wil doorbrengen. Daardoor blijft hij als personage grotendeels in de schaduw van Sophia en Chertokov en krijg je niet meteen een diepgravend beeld van de auteur. Voor een schrijver wiens werk tot de canon van de wereldliteratuur is gaan behoren, blijft hij hier opvallend oppervlakkig en - ja - zelfs oninteressant, zeker als je Plummers Tolstoj vergelijkt met wat Michael Radford in 'Il Postino' doet met de figuur van Pablo Neruda. Het is niet dat Plummer slecht staat te acteren, allesbehalve, maar het is op zijn minst vreemd dat een film die op papier over Tolstoj gaat, uiteindelijk meer aandacht besteedt aan de vete tussen zijn boezemvriend en zijn echtgenote. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat regisseur Michael Hoffman ruwweg hetzelfde doet als Chertokov: hij gebruikt de naam 'Tolstoj' als een publiciteitsstunt, als een uithangbord, om vervolgens zo'n beetje zijn eigen richting uit te gaan en zijn eigen stempel door te drukken.

Als Tolstoj-biopic laat 'The Last Station' dus te wensen over, maar voor de liefhebbers van historische cinema - of gewoon kwaliteitsvolle cinema tout court - is er nog ruim voldoende om van te smullen. Met oog voor detail weet Hoffman namelijk de sfeer van het oude Rusland in beelden te vatten. Niet dat ik ooit al in Rusland ben geweest, laat staan het Rusland anno 1910, maar ik kan me moeilijk voorstellen dat het er anders moet hebben uitgezien dan hier wordt weergegeven. De prachtige natuur, de mist die 's ochtends uit de aarde opstijgt, het zonlicht dat Tolstojs tuin in een goudgele gloed onderdompelt - niet alleen ziet het er allemaal perfect uit, het deed me ook terugdenken aan de film 'Burnt by the Sun' van de Russische regisseur Nikita Michalkov. En als je bij het zien van een Westerse film over Rusland ook daadwerkelijk aan een Russische film moet denken, kan je wel zeggen dat de regisseur er qua sfeer pal op zit. Ook alle lof voor de warme muziek van Sergey Yevtushenko - u raadt het al, ook een Rus - die uiteraard alleen maar bijdraagt tot het authentieke karakter van de film.

Dergelijke momenten doen vermoeden dat 'The Last Station', mits enkele kleine aanpassingen, een wondermooi kijkstuk had kunnen zijn. Nu blijf je echter vooral zitten met een aantal onduidelijkheden die de goede punten van 'The Last Station' toch wat tenietdoen. Waarom loopt Tolstoj bijvoorbeeld zo hoog op met die duivelse Chertokov? Wat proberen die Tolstojanen eigenlijk te bereiken met hun commune? En waarom moet er in historische films bijna altijd minstens één overbodige romance zitten, zoals in dit geval tussen secretaris Valentin en zijn Masha? Eén ding is echter zo klaar als een klontje: ik heb al bij al best genoten van 'The Last Station'. Ook al stond ik niet meteen te springen om ernaar te gaan kijken.

Door Ben Conaerts 24/06/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.